Σοβαρές αμφιβολίες διατυπώνονται πλέον για το κατά πόσο το ευρωπαϊκό δάνειο των 90 δισ. ευρώ προς την Ουκρανία μπορεί να καλύψει τις ανάγκες της χώρας έως το τέλος του 2027, καθώς η κλιμάκωση των ρωσικών επιχειρήσεων αυξάνει με ταχύ ρυθμό το οικονομικό και στρατιωτικό κόστος του πολέμου.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφεύγει προς το παρόν να ανοίξει εκ νέου τη δύσκολη πολιτικά συζήτηση για πρόσθετη χρηματοδότηση του Κιέβου. Οι Βρυξέλλες επιμένουν ότι το υφιστάμενο σχέδιο παραμένει επαρκές στην παρούσα φάση, παρά τις αυξανόμενες πιέσεις για περισσότερα και ταχύτερα διαθέσιμα κεφάλαια.
Το πρόγραμμα προβλέπει συνολική χρηματοδότηση 90 δισ. ευρώ, κατανεμημένη ισόποσα σε δύο χρόνια: 45 δισ. ευρώ το 2026 και άλλα 45 δισ. το 2027.
Μέχρι στιγμής έχουν εκταμιευθεί 3,2 δισ. ευρώ για δημοσιονομική στήριξη και 8,35 δισ. ευρώ για στρατιωτικές ανάγκες.
Η εκπρόσωπος της Κομισιόν Πάουλα Πίνιο επανέλαβε ότι ο σχεδιασμός παραμένει προσανατολισμένος στην εκταμίευση ολόκληρου του ποσού μέσα στη διετία. Υπογράμμισε παράλληλα ότι η παροχή των χρημάτων συνδέεται με την εφαρμογή συγκεκριμένων μεταρρυθμίσεων από την ουκρανική κυβέρνηση.
Ο Ζελένσκι ζητά περισσότερα χρήματα – «Χρειαζόμαστε πολύ περισσότερα»
Οι εξελίξεις στο μέτωπο, ωστόσο, δημιουργούν νέα οικονομικά δεδομένα.
Η Ρωσία έχει εντείνει τις επιχειρήσεις με συνεχείς επιθέσεις drones, ενώ παράλληλα αυξάνει τη χρήση βαλλιστικών πυραύλων εναντίον κρίσιμων ουκρανικών υποδομών ενόψει του χειμώνα.
Το Κίεβο υποστηρίζει ότι απαιτούνται άμεσα πρόσθετοι πόροι για να διατηρήσει τις στρατιωτικές του δυνατότητες.
Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει ζητήσει από τους συμμάχους της Ουκρανίας να καλύψουν χρηματοδοτικό κενό ύψους 23 δισ. ευρώ στον προϋπολογισμό του υπουργείου Άμυνας, προκειμένου να συνεχιστούν οι αγορές οπλικών συστημάτων και οι επιχειρήσεις πληγμάτων μεγάλου βεληνεκούς.
«Χρειαζόμαστε περισσότερα χρήματα, πολύ περισσότερα», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Ουκρανός πρόεδρος.
Μία από τις λύσεις που έχει προτείνει είναι να μεταφερθεί νωρίτερα μέρος των 45 δισ. ευρώ που έχουν προβλεφθεί για το 2027.
Μια τέτοια κίνηση θα έδινε άμεση οικονομική ανάσα στο Κίεβο, θα περιόριζε όμως σημαντικά τα διαθέσιμα κεφάλαια για το επόμενο έτος, μεταφέροντας ουσιαστικά το χρηματοδοτικό πρόβλημα στο μέλλον.
Η Κομισιόν δεν έχει λάβει μέχρι στιγμής επίσημο αίτημα από την ουκρανική κυβέρνηση για αλλαγή του χρονοδιαγράμματος.
Ευρωπαϊκή στήριξη για ταχύτερη χρηματοδότηση
Το ζήτημα συζητήθηκε σε άτυπη υπουργική συνάντηση στην Ιρλανδία, με τη στήριξη προς την Ουκρανία να κυριαρχεί στην ατζέντα.
Η υπουργός Εξωτερικών της Ιρλανδίας Έλεν ΜακΈντι δήλωσε μετά τις συνομιλίες ότι υπήρξε ευρεία συναίνεση υπέρ της επίσπευσης της χρηματοδότησης μέσω του υφιστάμενου δανείου.
Η πρακτική εφαρμογή μιας τέτοιας απόφασης, πάντως, απαιτεί νέες συζητήσεις στις Βρυξέλλες, ιδιαίτερα από τη στιγμή που οποιαδήποτε εμπροσθοβαρής εκταμίευση θα δημιουργήσει μεγαλύτερες ανάγκες αργότερα.
Ξανά στο τραπέζι τα 210 δισ. ευρώ της Ρωσίας
Μπροστά στον κίνδυνο να εξαντληθούν τα διαθέσιμα κεφάλαια, επανέρχεται δυναμικά μία από τις πιο αμφιλεγόμενες προτάσεις των τελευταίων ετών: η αξιοποίηση των δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων της Ρωσικής Κεντρικής Τράπεζας.
Σουηδία, Ολλανδία, Ισπανία και Πολωνία πιέζουν για επανεξέταση του σχεδίου, προειδοποιώντας ότι τα 90 δισ. ευρώ που έχουν ήδη εγκριθεί δεν θα επαρκέσουν για τις ανάγκες της Ουκρανίας.
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκονται δεσμευμένα περίπου 210 δισ. ευρώ ρωσικών περιουσιακών στοιχείων στο πλαίσιο των κυρώσεων που επιβλήθηκαν μετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής τον Φεβρουάριο του 2022.
Η υπουργός Εξωτερικών της Σουηδίας Μαρία Μάλμερ Στένεργκαρντ υποστήριξε ότι η Ευρώπη δεν παρέχει σήμερα επαρκή υποστήριξη προς το Κίεβο και ότι τα ρωσικά κεφάλαια αποτελούν μία από τις εναπομείνασες επιλογές.
Κατά τη σουηδική θέση, η αξιοποίησή τους θα ήταν δικαιότερη τόσο για την Ουκρανία όσο και για τους Ευρωπαίους φορολογουμένους.
Το βελγικό «βέτο» και ο φόβος νέου αδιεξόδου
Οι Βρυξέλλες κινούνται πολύ πιο προσεκτικά.
Η Κομισιόν είχε υποστηρίξει το 2025 ένα σχέδιο που θα μετέτρεπε τα δεσμευμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία σε χρηματοδοτικό εργαλείο για την Ουκρανία. Η πρόταση συνάντησε ισχυρές αντιστάσεις, κυρίως από το Βέλγιο, όπου βρίσκεται το μεγαλύτερο μέρος των συγκεκριμένων κεφαλαίων.
Το σχέδιο κατέρρευσε τελικά στη Σύνοδο Κορυφής του Δεκεμβρίου και οι Ευρωπαίοι ηγέτες επέλεξαν ως εναλλακτική λύση τον κοινό δανεισμό για τη δημιουργία του πακέτου των 90 δισ. ευρώ.
Η ιδέα αξιοποίησης των ρωσικών κεφαλαίων δεν έχει εγκαταλειφθεί, αλλά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εμφανίζεται απρόθυμη να παρουσιάσει νέα πρόταση χωρίς προηγουμένως να έχει εξασφαλίσει επαρκή πολιτική υποστήριξη από τις πρωτεύουσες.
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο καθώς τα κράτη-μέλη βρίσκονται ήδη αντιμέτωπα με δύσκολες διαπραγματεύσεις για τον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Για την ώρα, οι Βρυξέλλες στρέφουν μέρος της πίεσης προς τους υπόλοιπους δυτικούς συμμάχους, από τους οποίους αναμένουν να καλύψουν περίπου το ένα τρίτο των συνολικών ουκρανικών αναγκών.
Η εξίσωση, ωστόσο, γίνεται ολοένα δυσκολότερη: όσο ο πόλεμος κλιμακώνεται και οι ανάγκες του Κιέβου αυξάνονται, το ερώτημα για την Ευρώπη μετατοπίζεται πλέον στο τι θα συμβεί εάν τα 90 δισ. ευρώ εξαντληθούν νωρίτερα από το προβλεπόμενο.
